Psycholog okołoporodowy Częstochowa – psycholog dla kobiet w ciąży, po porodzie, wsparcie w okresie starań o dziecko i po stracie

Okres okołoporodowy kojarzy się najczęściej z ciążą, porodem i pierwszymi miesiącami po narodzinach dziecka. W rzeczywistości jest to znacznie szerszy etap życia. Termin "okołoporodowy" może obejmować starania o dziecko, doświadczenie niepłodności, leczenie, kolejne niepowodzenia, ciążę po wcześniejszej stracie, lęk przed porodem, trudny poród, połóg, adaptację do macierzyństwa, budowanie więzi z dzieckiem, a także poronienie, stratę ciąży lub stratę okołoporodową.

Jako psycholog okołoporodowy w Częstochowie wspieram kobiety i pary, które w tym czasie doświadczają lęku, obniżonego nastroju, przeciążenia, poczucia winy, żałoby, trudności w relacji partnerskiej, problemów w budowaniu bliskości z dzieckiem albo poczucia, że rzeczywistość jest znacznie trudniejsza, niż miała być.

Pomoc psychologiczna w okresie okołoporodowym nie jest przeznaczona wyłącznie dla osób z diagnozą depresji poporodowej. Może być potrzebna także wtedy, gdy kobieta „jakoś funkcjonuje”, ale wewnętrznie czuje napięcie, smutek, osamotnienie, przeciążenie lub utratę kontaktu ze sobą.

Okres okołoporodowy – czas dużej zmiany psychicznej

Ciąża, poród i rodzicielstwo często są przedstawiane jako naturalne i oczywiste etapy życia. Wiele osób zakłada, że skoro dziecko było wyczekiwane, kobieta powinna czuć głównie radość i wdzięczność. Tymczasem psychologicznie okres okołoporodowy jest jednym z najbardziej złożonych momentów w życiu.

Zmienia się ciało, rytm dnia, relacja partnerska, poczucie tożsamości, system wartości, sposób planowania czasu, sen, praca, kontakty społeczne i zakres odpowiedzialności. Kobieta może jednocześnie kochać dziecko i czuć zmęczenie. Może cieszyć się macierzyństwem i tęsknić za dawnym życiem. Może być wdzięczna i zła. Może pragnąć dziecka, a jednocześnie przeżywać lęk przed tym, co ją czeka.

W przeglądzie Howarda i Khalifeh z 2020 roku dotyczącym zdrowia psychicznego w okresie okołoporodowym autorzy podkreślali, że trudności psychiczne w tym czasie należą do ważnych problemów zdrowotnych, wpływających nie tylko na samopoczucie kobiety, ale również na funkcjonowanie rodziny. Nie oznacza to, że każda trudna emocja jest objawem zaburzenia. Oznacza jednak, że emocji w tym okresie nie warto bagatelizować.

Starania o dziecko i niepłodność – emocje, o których rzadko mówi się głośno

Trudności z zajściem w ciążę mogą być doświadczeniem długotrwałego napięcia. Każdy kolejny cykl, badanie, wynik, procedura medyczna lub rozmowa z otoczeniem może uruchamiać nadzieję, lęk, rozczarowanie, złość, zazdrość, poczucie niesprawiedliwości albo wstyd.

Niepłodność nie dotyczy wyłącznie ciała. Dotyka także poczucia kobiecości, męskości, sprawczości, relacji partnerskiej, planów życiowych i kontaktów społecznych. Dla wielu osób szczególnie trudne są pytania otoczenia, informacje o ciążach innych osób, rodzinne uroczystości, święta lub sytuacje, w których temat dzieci pojawia się mimochodem, a wewnętrznie wywołuje silny ból.

W przeglądach dotyczących niepłodności i zdrowia psychicznego wielokrotnie wskazywano, że kobiety i pary mierzące się z niepłodnością częściej doświadczają stresu, objawów depresyjnych, lęku i obniżonej jakości życia. W takich sytuacjach konsultacja psychologiczna może pomóc nazwać emocje, zmniejszyć poczucie osamotnienia, uporządkować to, co dzieje się w relacji, i szukać sposobów radzenia sobie z kolejnymi etapami leczenia lub podejmowania decyzji.

Psycholog w ciąży – lęk, napięcie i ambiwalentne emocje

Ciąża może być czasem radości, ale również czasem lęku. Kobiety zgłaszają się po wsparcie z powodu zamartwiania się o zdrowie dziecka, lęku przed porodem, trudności po wcześniejszej stracie, obniżonego nastroju, problemów ze snem, poczucia samotności albo przekonania, że „nie radzą sobie tak, jak powinny”.

W metaanalizie Fawcett i współpracowników z 2019 roku dotyczącej zaburzeń lękowych w ciąży i po porodzie wykazano, że lęk w okresie okołoporodowym jest częstym doświadczeniem i bywa niedostatecznie rozpoznawany. To ważne, ponieważ w społecznym obrazie macierzyństwa dużo mówi się o depresji poporodowej, a znacznie mniej o lęku, natrętnym zamartwianiu się, napięciu czy potrzebie ciągłego upewniania się, że z dzieckiem wszystko jest w porządku.

Trudny poród i emocje po porodzie

Poród nie zawsze jest przeżyciem zgodnym z oczekiwaniami. Dla części kobiet jest doświadczeniem wzmacniającym, ale dla innych może być źródłem lęku, bezradności, poczucia utraty kontroli, wstydu, złości lub żalu. Trudne emocje mogą pojawić się zarówno po porodzie medycznie skomplikowanym, jak i po porodzie, który z zewnątrz został uznany za „prawidłowy”, ale dla kobiety był psychicznie obciążający.

W badaniach Ayers i współpracowników nad traumatycznym porodem i objawami stresu pourazowego po porodzie podkreślano, że sposób przeżycia porodu ma znaczenie psychologiczne. Nie chodzi wyłącznie o obiektywny przebieg medyczny, ale także o poczucie bezpieczeństwa, wpływu, bycia słyszaną i traktowaną z szacunkiem.

Po porodzie kobieta może doświadczać płaczliwości, drażliwości, wybuchów emocji, poczucia winy, przeciążenia, trudności z odpoczynkiem, napięcia w relacji partnerskiej albo myśli, że „powinna czuć się szczęśliwa, a nie czuje”. Takie doświadczenia warto omawiać. Nie po to, aby od razu nadawać im etykietę, ale aby sprawdzić, czego kobieta potrzebuje: wsparcia, odpoczynku, uporządkowania doświadczeń, dalszej terapii psychologicznej, konsultacji psychiatrycznej lub wsparcia innych specjalistów.

Obniżony nastrój i depresja poporodowa

Obniżony nastrój po porodzie może mieć różne nasilenie. Krótkotrwała płaczliwość i wahania nastroju w pierwszych dniach po porodzie bywają związane z tzw. baby blues. Jeśli jednak smutek, brak radości, poczucie beznadziejności, silne poczucie winy, lęk, drażliwość lub trudności w codziennym funkcjonowaniu utrzymują się dłużej albo nasilają, warto skorzystać z pomocy specjalisty.

W metaanalizie Woody i współpracowników z 2017 roku dotyczącej depresji okołoporodowej podkreślano, że objawy depresyjne w ciąży i po porodzie są znaczącym problemem zdrowotnym. Z kolei w przeglądzie Slomian i współpracowników z 2019 roku opisano, że nieleczona depresja poporodowa może wiązać się z konsekwencjami zarówno dla kobiety, jak i dla relacji z dzieckiem oraz funkcjonowania rodziny. Pokazuje to, jak ważne jest wsparcie dla kobiet po porodzie - zarówno to profesjonalne, ze strony psychologa okołoporodowego, położnej, psychiatry, ale także ze strony najbliższego otoczenia - partnera, rodziny, przyjaciół.

Trudności w budowaniu więzi z dzieckiem

Więź z dzieckiem nie zawsze pojawia się od razu w taki sposób, jak kobieta sobie wyobrażała. Czasem po porodzie dominuje zmęczenie, lęk, poczucie obcości, przeciążenie albo przekonanie: „powinnam czuć więcej”. Kobieta może opiekować się dzieckiem, reagować na jego potrzeby, a jednocześnie czuć, że emocjonalna bliskość rozwija się wolniej lub jest trudniejsza, niż zakładała.

To doświadczenie bywa bardzo bolesne, ponieważ dotyka jednego z najsilniejszych społecznych oczekiwań wobec macierzyństwa: że miłość i więź powinny pojawić się natychmiast i naturalnie. W rzeczywistości budowanie relacji z dzieckiem jest procesem, na który wpływa wiele czynników: przebieg ciąży i porodu, zmęczenie, sen, wsparcie otoczenia, zdrowie psychiczne, wcześniejsze doświadczenia, temperament dziecka oraz aktualna sytuacja życiowa.

W badaniach dotyczących depresji poporodowej i więzi matka–dziecko, m.in. w polskim badaniu Lutkiewicz i współpracowników z 2020 roku, dotyczącym więzi matka–dziecko w pierwszym okresie po porodzie, wskazano związki między jakością więzi a nasileniem objawów depresyjnych, stresu i lęku u matek.To ważne, ponieważ pokazuje, że problem z odczuwaniem bliskości nie jest „dowodem złego macierzyństwa”, ale sygnałem, że kobieta może potrzebować wsparcia.

Psycholog po stracie

Poronienie, strata ciąży lub strata okołoporodowa są doświadczeniami, które często pozostają społecznie niewidoczne. Otoczenie może nie wiedzieć, co powiedzieć, może próbować pocieszać w sposób, który rani, albo zbyt szybko oczekiwać „powrotu do normalności”. Tymczasem strata może wiązać się z żałobą, smutkiem, złością, poczuciem pustki, lękiem przed kolejną ciążą, poczuciem niesprawiedliwości i osamotnienia.

W przeglądzie Cuenca z 2023 roku dotyczącym konsekwencji psychicznych utraty ciąży podkreślano, że strata może wiązać się z istotnymi następstwami dla zdrowia psychicznego. W systematycznych przeglądach dotyczących żałoby po stracie okołoporodowej zwraca się uwagę na to, że rodzice mogą potrzebować nie tylko informacji medycznych, ale także emocjonalnego uznania straty i przestrzeni na jej przeżycie.

Jak może pomóc konsultacja okołoporodowa?

Konsultacja psychologiczna w okresie okołoporodowym może pomóc nazwać emocje, uporządkować doświadczenia i odróżnić typowe przeciążenie od sygnałów, które wymagają dalszej pomocy. Może być także przestrzenią na rozmowę o tym, co trudne do powiedzenia bliskim: o złości, żalu, poczuciu winy, ambiwalencji, lęku, braku radości, samotności albo trudnościach w relacji z dzieckiem.

Czasem wystarcza jedno lub kilka spotkań, aby uporządkować sytuację i zaplanować dalsze kroki. W innych przypadkach wskazana jest regularna terapia psychologiczna, konsultacja psychiatryczna lub współpraca z innymi specjalistami.

Psycholog okołoporodowy w Częstochowie - psycholog dla mam, kobiet w ciąży i po porodzie

Zapraszam kobiety w okresie starań o dziecko, ciąży, po porodzie oraz po doświadczeniu straty. Jeśli nie masz pewności, czy Twoje trudności są „wystarczającym powodem”, aby zgłosić się po pomoc, warto potraktować tę wątpliwość jako dobry moment na konsultację. Nie trzeba czekać, aż będzie bardzo źle, aby skorzystać ze wsparcia. Przed umówieniem wizyty możesz rozwiać swoje wątpliwości w krótkiej rozmowie telefonicznej - podczas niej wspólnie rozeznamy, czego potrzebujesz i czy konsultacja psychologiczna jest odpowiednią formą pomocy w konkretnym momencie życia, w jakim się znajdujesz.